Vai trò của tư thế đúng

Bạn đau lưng sau khi ngồi làm việc cả ngày, thường cúi đầu khi dùng điện thoại? Đó chính là những biểu hiện liên quan đến tư thế của cơ thể. Một tư thế đúng không chỉ mang lại vẻ ngoài tự tin mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe cơ xương khớp, hệ tuần hoàn, hô hấp và cả tinh thần.

1. Tư thế đúng là gì?

Tư thế đúng (good posture) là trạng thái cơ thể được căn chỉnh một cách tự nhiên và cân bằng nhất khi đứng, ngồi hoặc nằm, sao cho:

• Cột sống giữ được đường cong sinh lý (cổ lõm, lưng gù nhẹ, thắt lưng lõm)

• Đầu, vai, hông, gối và mắt cá chân nằm trên một đường thẳng dọc

• Trọng lượng cơ thể phân bổ đều lên các khớp

• Không có nhóm cơ nào bị co rút hay quá tải kéo dài

Tư thế đúng không phải là “gồng mình” đứng thẳng một cách cứng nhắc, mà là trạng thái cân bằng tự nhiên giữa các nhóm cơ và khớp khi cơ thể hoạt động hoặc nghỉ ngơi.

2. Bảo vệ cột sống và hệ cơ xương khớp

Một trong những lợi ích quan trọng nhất của tư thế đúng là giúp bảo vệ cột sống và khớp xương khỏi tổn thương tích lũy. Khi ngồi sai tư thế, chẳng hạn như khom lưng, cúi đầu, vắt chân quá lâu, cơ thể bị lệch trục, gây:

• Tăng áp lực lên đốt sống cổ, lưng và thắt lưng

• Co rút cơ vùng vai gáy, hông, gân kheo

• Biến dạng cột sống (gù, vẹo, lệch trục)

• Gây thoái hóa sớm các đĩa đệm, khớp vai, khớp háng

Theo các chuyên gia cơ xương khớp, tư thế sai là nguyên nhân âm thầm nhưng phổ biến gây ra đau lưng mạn tính, thoát vị đĩa đệm và đau cổ vai gáy ở người trẻ, đặc biệt là dân văn phòng và học sinh - sinh viên.

3. Hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp

Khi bạn cúi gập người hoặc ngồi ép bụng trong thời gian dài, lồng ngực và cơ hoành bị chèn ép, làm giảm khả năng hô hấp sâu và cản trở tuần hoàn máu. Tư thế sai kéo dài có thể gây:

• Thở nông, thiếu oxy

• Mệt mỏi, đau đầu, khó tập trung

• Phù chân nhẹ do máu không lưu thông tốt

Ngược lại, tư thế đúng giúp giữ lồng ngực mở, cột sống thẳng, từ đó cải thiện hô hấp, tăng lượng oxy đưa vào cơ thể và giúp hệ tuần hoàn hoạt động hiệu quả hơn.

4. Cải thiện chức năng tiêu hóa

Ngồi đúng tư thế, đặc biệt là sau ăn, giúp dạ dày và ruột có không gian hoạt động, tránh bị nén ép gây trào ngược dạ dày hoặc chậm tiêu. Những người thường khom lưng khi ăn hoặc ngồi gập bụng sau bữa ăn có thể dễ gặp:

• Đầy hơi, khó tiêu

• Trào ngược axit, ợ nóng

• Tăng nguy cơ viêm loét dạ dày

Do đó, tư thế đúng còn hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru và khỏe mạnh.

5. Giảm mệt mỏi và cải thiện hiệu suất làm việc

Tư thế sai khiến một số nhóm cơ phải làm việc nhiều hơn để giữ thăng bằng, gây mỏi nhanh, đau nhức và giảm tập trung. Ngược lại, tư thế đúng giúp:

• Giảm tiêu hao năng lượng không cần thiết

• Giữ cơ thể tỉnh táo và sẵn sàng vận động

• Tăng hiệu quả làm việc và học tập

Không ít người bị đau đầu, chóng mặt, stress kéo dài do ngồi sai tư thế và không hề hay biết.

6. Tăng sự tự tin và cải thiện tâm lý

Tư thế đúng không chỉ tốt cho thể chất mà còn mang lại lợi ích về mặt cảm xúc và tinh thần. Các nghiên cứu cho thấy:

• Người đứng thẳng, vai mở, mắt nhìn ngang có xu hướng tự tin hơn

• Dáng đi vững vàng giúp tăng cảm giác kiểm soát bản thân

• Tư thế “mở” làm giảm mức độ hormone căng thẳng (cortisol) và tăng dopamine, serotonin

Ngược lại, dáng người khom lưng, rũ vai dễ tạo cảm giác tự ti, buồn bã, thậm chí liên quan đến rối loạn lo âu và trầm cảm.

7. Phòng ngừa đau và rối loạn cơ - thần kinh lâu dài

Tư thế sai kéo dài có thể gây lệch trục cơ thể, làm chèn ép dây thần kinh hoặc làm thoái hóa cấu trúc cột sống, dẫn đến:

• Hội chứng chèn ép dây thần kinh (hội chứng ống cổ tay, đau thần kinh tọa…)

• Mất cảm giác hoặc yếu cơ ở tay chân

• Đau mạn tính khó điều trị

Hiệu chỉnh tư thế và cơ xương khớp bằng các bài tập phục hồi chức năng hoặc can thiệp vật lý trị liệu là phương pháp được khuyến khích để phòng ngừa và cải thiện những rối loạn do tư thế gây ra.

8. Làm sao để duy trì tư thế đúng?

Dưới đây là một số gợi ý đơn giản để bạn giữ tư thế đúng trong sinh hoạt hằng ngày:

• Khi ngồi: Giữ lưng thẳng, vai thả lỏng, hai chân chạm đất, không vắt chân, màn hình ngang tầm mắt.

• Khi đứng: Trọng lượng chia đều hai chân, bụng nhẹ nhàng hóp lại, không đẩy hông ra trước hoặc nghiêng vai.

• Khi nằm ngủ: Nằm nghiêng hoặc ngửa, không nằm sấp. Dùng gối vừa đủ để nâng đỡ cổ và giữ đường cong tự nhiên của cột sống.

• Tập luyện thường xuyên: Các bài giãn cơ, yoga, pilates, hiệu chỉnh cơ xương khớp giúp cải thiện tư thế.

• Đứng dậy và thay đổi tư thế mỗi 30-60 phút, đặc biệt khi làm việc máy tính lâu.

Kết luận

Tư thế đúng là nền tảng quan trọng của sức khỏe vận động lâu dài. Nó giúp bạn giữ gìn hệ cơ xương khớp, tăng hiệu suất sống và làm việc, cải thiện tuần hoàn, tiêu hóa, tinh thần và ngoại hình.

Đừng đợi đến khi cột sống bị thoái hóa, vai gáy đau nhức hay mất ngủ kéo dài mới bắt đầu sửa tư thế. Hãy bắt đầu từ hôm nay - đứng thẳng, ngồi ngay ngắn và lắng nghe cơ thể mình nhiều hơn.